Mali: Zargin kisan fararen hula ya sake jefa sojoji da dakarun Rasha cikin tambayoyi.

Wani sabon rahoton Amnesty International ya sake mayar da hankalin duniya kan yadda ake gudanar da ayyukan tsaro a Mali, musamman a yankunan da ake fama da hare-haren kungiyoyin masu dauke da makamai.                    

Rahoton Amnesty, mai taken “No one is spared”, ya ce bincikensa ya tattara bayanai kan mutuwar akalla fararen hula 34 a garuruwa bakwai na yankunan Ségou, Mopti da Timbuktu tsakanin Yunin 2023 da Disamban 2025. Kungiyar ta alakanta mutanen da sojojin Mali da jami'an kungiyar Wagner ta Rasha da ke aiki tare da sojojin Mali a lokacin. (Amnesty International)

Zargin kisan da azabtarwa

A cewar Amnesty, wadanda ta yi bincike a kansu ba sa cikin wadanda ke yaki a lokacin da aka kashe su. Rahoton ya ce wasu an harbe su yayin kokarin tserewa ko bayan kama su, yayin da wasu kuma aka yi musu kisan gilla.

Kungiyar ta kuma ce ta yi hira da maza 15 da suka tsira daga azabtarwa, wadanda suka bayyana yadda aka tsare su a sansanonin sojoji tare da zargin cewa an yi musu duka, wutar lantarki da kuma dabarun nuna kamar za a nutsar da su. Amnesty ta ce wasu shaidu sun bayyana mutuwar mutane biyar a sansanonin sakamakon azabtarwa da kuma munanan yanayin tsarewa. (Amnesty International)

Wadannan zarge-zarge suna da matukar muhimmanci saboda dokokin kasa da kasa na kare fararen hula a lokacin rikicin makamai, kuma kisan fararen hula da azabtar da wadanda aka tsare na iya zama laifukan yaki idan an tabbatar da abubuwan da ake zargi.

Me ya sa Fulani, Larabawa da Tuareg suka fi bayyana cikin rahoton?

Amnesty ta ce mafi yawan wadanda aka ambata a binciken nata sun fito ne daga al'ummomin makiyaya, ciki har da Fulani, Larabawa da Tuareg.

Kungiyar ta ce wasu daga cikin wadanda abin ya shafa ana zarginsu da alaka da kungiyoyin masu dauke da makamai saboda asalinsu ko kuma kasancewarsu a yankunan da kungiyoyin ke aiki. Wannan batu na iya kara dagula rashin amincewa tsakanin al'ummomin makiyaya da hukumomin tsaro.

Sai dai ya kamata a bambanta tsakanin zargin Amnesty da abin da kotu ta tabbatar. Rahoton kungiyar bincike ne na kare hakkin bil'adama; ba hukuncin kotu ba ne.

Batun hare-haren jiragen sama marasa matuki

Wani muhimmin bangare na rahoton shi ne zargin hare-haren jirage marasa matuki da sojojin Mali suka kai a yankin Timbuktu.

Amnesty ta ce ta binciki hare-hare biyu — daya a kasuwa a Ejdeir a Maris 2025, da wani kan gidan iyali a Tangata a Nuwamba 2025 — inda a jimlace aka kashe akalla mutane 23, ciki har da yara akalla biyar. (Amnesty International)

Kungiyar ta ce ba ta samu hujjar kasancewar mayakan kungiyoyin dauke da makamai a wuraren da aka kai hare-haren ba. Saboda haka, ta bukaci a gudanar da cikakken bincike domin tantance ainihin abin da ya faru.

Wagner ta tashi, Africa Corps ta zo

Wannan rahoto ya kuma zo ne a lokacin da tsarin hadin gwiwar tsaro tsakanin Mali da Rasha ya samu sauyi.

A cewar Amnesty, Wagner ta kasance tana aiki a Mali har zuwa Yunin 2025, sannan aka maye gurbinta da Africa Corps, wani tsarin da ke karkashin Ma'aikatar Tsaron Rasha. Wannan yana nufin cewa duk wani bincike kan ayyukan baya na Wagner dole ne a rarrabe su da tsarin da ke aiki a yanzu. (Amnesty International)

Mali na fuskantar matsala mai bangarori da dama

Abin da ke kara rikitar da lamarin shi ne cewa fararen hula a Mali na fuskantar barazana daga bangarori daban-daban.

Amnesty ta kuma bayyana cewa kungiyoyin masu dauke da makamai kamar GSIM/JNIM da Islamic State–Sahel sun aikata take-take kan fararen hula, ciki har da kashe-kashe, sace mutane da kwace dukiyoyi. (Amnesty International)

Saboda haka, matsalar tsaron Mali ba ta takaita ga zarge-zargen da ake yi wa sojojin gwamnati da abokan aikinsu kadai ba; kungiyoyin masu dauke da makamai ma suna da tarihin kai hare-hare kan fararen hula.

Tambayar da ke gaba: bincike ko musantawa?

Amnesty ta ce ta aika da sakamakon bincikenta ga hukumomin Mali a 3 ga Agusta 2026, amma a lokacin da aka wallafa rahoton ba ta samu amsa daga gwamnatin Mali ba. (Amnesty International)

Saboda haka, daya daga cikin muhimman batutuwan da za a sa ido a kai shi ne ko hukumomin Mali za su gudanar da bincike mai zaman kansa kan wadannan zarge-zarge, ko kuma su musanta su tare da gabatar da bayanan da suka saba da binciken Amnesty.

Tasirin lamarin ga al'ummomin yankin

Idan zarge-zargen irin wadannan suka ci gaba ba tare da bincike ba, za su iya kara rage amincewar wasu al'ummomi da jami'an tsaro, musamman a yankunan da tuni ake fama da rikici.

Haka kuma, idan fararen hula suka ji cewa ba a kare su daga kowane bangare na rikicin ba, hakan na iya kara yawan gudun hijira. Amnesty ta ce sama da 'yan gudun hijirar Mali 290,000 an yi musu rajista a yankin Hodh Ech-Chargui na Mauritania zuwa karshen Yulin 2026. (Amnesty International)

A takaice, sabon rahoton Amnesty ya sake bude muhawara kan yadda ake yaki da kungiyoyin masu dauke da makamai a Mali ba tare da cutar da fararen hula ba. Muhimmin batu yanzu shi ne samun cikakken bincike, tantance hujjoji, da kuma tabbatar da cewa duk wanda aka samu da laifin take dokokin yaki ya fuskanci tsarin shari'a mai inganci — ba tare da la'akari da ko yana cikin sojoji, abokan kawance ko kungiyoyin masu dauke da makamai ba. (Amnesty International)