ABUJA — Yayin da matsin tattalin arziki da tsadar sufuri ke ci gaba da zama babban batu a Najeriya, gwamnatin tarayya ta ƙara mayar da hankali kan Compressed Natural Gas (CNG) da motocin lantarki a matsayin hanyar rage kuɗin sufuri, maimakon komawa tsarin tallafin man fetur.
Sabon matakin ya zo ne a lokacin da gwamnati da gwamnonin jihohi suka ƙulla shirin ganin an fara samun raguwar farashin sufuri daga 1 ga Oktoba 2026. Shugaba Bola Ahmed Tinubu ya ce manufar ita ce a tabbatar da cewa fa'idar makamashi mai rahusa ta isa ga fasinjoji ta hanyar rage kuɗin mota. (State House)
Sai dai yayin da gwamnati ke bayyana CNG a matsayin wata hanya ta rage wa jama'a nauyin tsadar makamashi, wasu masu sharhi da 'yan adawa suna kallon batun ne cikin mahallin siyasar tattalin arziki da ke ƙara ɗaukar hankali gabanin babban zaɓen 2027. Reuters ta ruwaito cewa tsadar man fetur da matsin rayuwa na daga cikin batutuwan da ke ƙara fuskantar gwamnatin Tinubu yayin da ake gab da zaɓen 2027. (Reuters)
Daga tallafin man fetur zuwa tallafin sufuri
Tun bayan cire tallafin man fetur a shekarar 2023, gwamnatin tarayya ta jaddada cewa ba ta son komawa tsohon tsarin da gwamnati ke ɗaukar wani ɓangare na kuɗin man fetur.
Sabuwar hanyar da ake ƙoƙarin amfani da ita ita ce rage kuɗin da ake kashewa wajen tafiyar da motoci ta hanyar amfani da CNG da motocin lantarki.
A ranar 19 ga Satumba, Tinubu ya ce an riga an sauya fiye da motoci 120,000 zuwa CNG, yayin da aka kafa sama da cibiyoyin sauya motoci 400 da tashoshin cike CNG sama da 90. (Channels Television)
Gwamnati kuma ta tsara ƙarin tashoshin CNG guda 500, wanda zai kai adadin tashoshin da aka tsara a ƙarƙashin shirin zuwa kusan 1,000. (Premium Times Nigeria)
Shin rage farashin sufuri zai tabbata?
A nan ne babban ƙalubalen shirin yake.
Gwamnati ta kawo misalan wuraren da ake cewa amfani da CNG da motocin lantarki ya riga ya rage kuɗin sufuri. A Borno, misali, gwamnatin tarayya ta ce wasu motocin da ke amfani da CNG da wutar lantarki suna ɗaukar fasinjoji kan ₦50 zuwa ₦100 a wasu hanyoyi, yayin da motocin kasuwanci ke karɓar ₦300 zuwa ₦600. (Channels Television)
A Kaduna kuma, gwamnati ta ce motocin CNG 100 suna ba da sufuri kyauta a wasu manyan hanyoyi, yayin da a Abuja aka ce wasu hanyoyin sun samu raguwar kuɗin sufuri bayan amfani da motocin da aka sauya zuwa CNG. (Channels Television)
Amma wannan ba yana nufin cewa dukkan Najeriya ta samu irin wannan saukin ba.
Wani rahoton The Guardian ya nuna cewa shirin CNG har yanzu yana fuskantar matsalolin rashin isassun tashoshin cike gas, layukan jira da kuma ƙarancin karɓuwar tsarin a wasu jihohi. Rahoton ya ce zuwa farkon Satumba 2026, tashoshin CNG kusan 90 ne ke aiki, duk da burin gwamnati na faɗaɗa cibiyar sadarwar. (The Guardian Nigeria)
Matsalar da direbobi ke fuskanta
Ga direban da yake son sauya motarsa zuwa CNG, tambayar ba kawai ita ce ko gas ya fi mai rahusa ba.
Ana kuma kallon:
kuɗin sauya mota zuwa CNG;
samun cibiyar sauya mota kusa;
yawan tashoshin cike gas;
tsawon lokacin jira a tashoshi;
samuwar gas akai-akai;
da kuma ko rage kuɗin amfani da CNG zai kai ga fasinja.
Shirin Pi-CNG & EV na gwamnatin tarayya ya ce CNG na iya rage kuɗin amfani da mota sosai, kuma yana da cibiyoyin sauya motoci da tashoshin cike gas a sassa daban-daban na ƙasar. (Pi-CNG & EV: Presidential Initiative)
Sai dai bambancin da ke tsakanin abin da ake samu a takarda da abin da direba yake fuskanta a tashar gas shi ne abin da zai ƙayyade yadda shirin zai yi tasiri a rayuwar yau da kullum.
Shin siyasa tana cikin lamarin?
Batun yana da alaƙa da siyasa saboda farashin man fetur da sufuri suna shafar kusan kowane bangare na rayuwar ɗan Najeriya.
Amma ya kamata a rarrabe abubuwa biyu: manufar gwamnati ta samar da makamashi mai rahusa, da kuma fassarar siyasa da wasu 'yan adawa ko masu sharhi suke yi game da lokacin da aka fara aiwatar da ita.
Gwamnati ta ce shirin na da alaƙa da rage wa jama'a tsadar rayuwa, musamman a lokacin da farashin makamashi a duniya ke ƙara matsa lamba. Tinubu ya kuma ce Najeriya ba za ta iya sarrafa farashin makamashin duniya ba, amma tana iya rage dogaro da man fetur saboda yawan iskar gas da take da shi. (Channels Television)
A gefe guda, 'yan adawa sun dade suna sukar tasirin cire tallafin man fetur, kuma wasu na kira da a sake duba tsarin. Reuters ta ruwaito cewa wannan batu na daga cikin muhawarar siyasa da ke tattare da matsin rayuwa gabanin zaɓen 2027. (Reuters)
Muhimmin gwaji: 1 ga Oktoba
Saboda haka, 1 ga Oktoba 2026 zai zama wani muhimmin lokaci wajen auna yadda shirin zai yi aiki a aikace.
Idan farashin sufuri ya ragu sosai a birane da tsakanin jihohi, hakan zai iya nuna cewa gwamnati ta fara samun sakamakon da take nema daga tsarin CNG da motocin lantarki.
Amma idan aka samu motocin CNG ba tare da isassun tashoshin cike gas ba, ko kuma farashin sauya mota ya zama nauyi ga direbobi, raguwar kuɗin sufuri na iya zama ƙasa da abin da ake fata.
Abin da zai tantance nasarar shirin
A ƙarshe, ba yawan sanarwar gwamnati ko martanin 'yan adawa ne kaɗai zai tantance sakamakon shirin ba. Abin da fasinja zai biya daga aljihunsa shi ne babban ma'auni.
Haka kuma, akwai buƙatar a tabbatar da cewa fa'idar CNG ba ta tsaya a kan direbobi ko kamfanonin sufuri kaɗai ba, amma ta kai ga talakawan da ke amfani da motocin haya a kullum.
Najeriya tana da ɗimbin iskar gas, kuma gwamnatin tarayya ta riga ta kafa tsarin CNG da ke da cibiyoyin sauya motoci sama da 400 da tashoshin cike gas sama da 90. (Pi-CNG & EV: Presidential Initiative)
Tambayar da ta rage ita ce: shin za a iya faɗaɗa wannan tsarin cikin sauri, a tabbatar da wadatar gas da tashoshin cike shi, sannan a sa raguwar kuɗin makamashi ta zama raguwar kuɗin da talaka ke biya wajen hawa mota?
Amsar wannan tambaya za ta kasance muhimmiya wajen fahimtar ko CNG zai zama tsarin sauya makamashi na dogon lokaci, ko kuma wani shiri da jama'a za su fara tantancewa ne bisa sakamakonsa a lokacin da ake ƙara matsin siyasa da tattalin arziki a Najeriya.

0 Comments