Tehran — 29 Satumba 2026: Jagoran Addinin Iran, Mojtaba Khamenei, ya ƙara tsaurara kalamansa kan Amurka, yana cewa Washington za ta tilasta barin Gabas ta Tsakiya bayan abin da ya bayyana a matsayin “mummunan bugu” da sojojin Iran suka yi wa abokan gabansu. 
Khamenei ya bayyana hakan ne a cikin wata sanarwa da gidan talabijin na ƙasar Iran ya watsa ranar Litinin. Ya ce sojojin Iran da masu kare Mashigin Hormuz sun sa “maƙiya” ba sa iya yin yadda suke so a yankin, sannan ya yi hasashen cewa ba da daɗewa ba za a kori sojojin ƙasashen waje daga Tekun Larabawa. (NDTV)
Kalmomin Khamenei sun zo ne a lokacin da ake neman sulhu
Abin da ya sa kalaman suka zama masu muhimmanci shi ne cewa sun zo ne a daidai lokacin da masu shiga tsakani ke ƙoƙarin farfaɗo da tattaunawar da za ta kawo ƙarshen rikicin Iran da Amurka.
Rahoton PBS ya ce masu shiga tsakani har yanzu suna aiki da Washington da Tehran kan wata yarjejeniya da za ta iya kawo ƙarshen faɗan tare da sake buɗe Mashigin Hormuz, duk da cewa Shugaba Donald Trump ya ƙi amincewa da sabon tayin Tehran. (PBS)
Wannan ya nuna cewa a lokaci guda ana ganin abubuwa biyu masu saɓani: ƙara tsaurara kalaman soja a gefe guda, da kuma ci gaba da ƙoƙarin diflomasiyya a ɗaya bangaren.
Hormuz ya kasance muhimmin abin tattaunawa
Mashigin Hormuz yana da matuƙar muhimmanci ga kasuwancin makamashi na duniya. Rikicin da ya shafi mashigin ya rage zirga-zirgar jiragen ruwa tare da ƙara rashin tabbas ga masu safarar mai da iskar gas.
Reuters ta ruwaito cewa Iran ta danganta sake buɗe mashigin da cikar wasu sharudda nata, yayin da Amurka ke neman nata tabbaci kafin ta ɗauki matakan da Tehran ke buƙata. (Reuters)
A ranar 25 ga Satumba ma, farashin Brent ya rufe a dala 104.32 kan ganga, yayin da WTI ya kasance dala 92.41, yayin da kasuwanni ke sa ido kan tattaunawar da za ta iya rage rikicin. (Reuters)
Iran na amfani da Hormuz a matsayin muhimmiyar katanga
A fahimtar Tehran, ikon yin tasiri kan zirga-zirgar Hormuz wani muhimmin makami ne na matsin lamba a tattaunawar da Amurka.
Amma Washington ma tana ƙoƙarin rage tasirin wannan katanga ta hanyoyi daban-daban. Misali, Saudi Arabia ta sake farfaɗo da fitar da mai ta hanyar East-West Pipeline, wadda za ta ba ta damar kai wani ɓangare na man fetur zuwa Tekun Bahar Maliya ba tare da dogaro da Hormuz ba. (The Wall Street Journal)
Wannan na iya rage wani ɓangare na tasirin rufe mashigin, kodayake ba zai kawar da muhimmancinsa ga kasuwannin makamashi na duniya gaba ɗaya ba.
Shin kalaman Khamenei na nufin Amurka za ta fice?
Ba lallai ba ne.
Abin da Khamenei ya faɗa matsayar jagoran Iran ce da kuma gargadi ga Amurka, ba tabbacin cewa Washington ta yanke shawarar ficewa daga Gabas ta Tsakiya ba.
A zahiri, a ranar 29 ga Satumba Reuters ta ruwaito cewa Amurka na kammala janye dakarunta daga Iraƙi, matakin da zai kawo ƙarshen kasancewar sojojin Amurka a can tun mamayar 2003. Wannan takamaiman janyewar daga Iraƙi ba daidai take da cewa Amurka tana barin Gabas ta Tsakiya gaba ɗaya ba. (Reuters)
Saboda haka, akwai bukatar bambanta tsakanin janyewar wasu dakarun daga wata ƙasa da kuma janyewar Amurka daga dukkan yankin Gabas ta Tsakiya.
Akwai kuma yiwuwar rikicin ya faɗaɗa
Kalamai daga Tehran sun nuna cewa Iran tana kallon rikicin a matsayin wanda zai iya wuce yankin Hormuz.
A ranar 24 ga Satumba, babban mai ba Khamenei shawara kan harkokin soja, Yahya Rahim Safavi, ya yi gargadin cewa idan aka sake kai hari kan Iran, fagen rikicin zai iya faɗaɗa zuwa Tekun Indiya. Wannan magana ta ƙara nuna cewa akwai fargabar rikicin ya bazu zuwa wasu hanyoyin ruwa masu muhimmanci. (Moneycontrol)
Sai dai irin waɗannan gargadin ba sa tabbatar da cewa faɗaɗa yakin zai faru; suna nuna ne irin yanayin da shugabannin Iran ke bayyana a bainar jama'a.
Amurka ma tana ci gaba da matsayar cewa za a samu mafita
A bangaren Amurka, Trump ya ci gaba da cewa yana son ganin an kawo ƙarshen rikicin, amma rahotanni sun nuna cewa Washington ba ta amince da shirin Iran na baya-bayan nan ba.
A ranar 28 ga Satumba, kasuwannin duniya sun sake nuna damuwa bayan kin amincewar Trump da shawarar Tehran, inda farashin danyen mai ya tashi sama da dala 108 kan ganga a wani lokaci saboda rashin tabbas game da makomar rikicin. (Reuters)
Me ke gaban Tehran da Washington?
Manyan batutuwan da ke gabansu sun haɗa da:
sake buɗe Mashigin Hormuz;
takunkuman tattalin arzikin Amurka kan Iran;
makomar shirin nukiliyar Iran;
tsaron jiragen ruwa a Gulf da Tekun Larabawa;
da kuma irin tabbacin da kowanne ɓangare zai samu idan aka cimma yarjejeniya.
Reuters ta ruwaito cewa tattaunawar da ake yi tana kallon yiwuwar tsarin matakai-matakai: Iran ta buɗe Hormuz, yayin da Amurka ta ɗauki wasu matakan rage matsin tattalin arziki da sauran sharuddan da za a amince da su. (Reuters)
Abin da duniya ke jira
Yanzu hankali ya koma kan ko za a samu hanyar haɗa matsin lambar soja da tattaunawar diflomasiyya.
Idan aka samu yarjejeniya, sake buɗe Hormuz na iya rage matsin lamba kan kasuwannin makamashi da zirga-zirgar jiragen ruwa. Idan tattaunawar ta sake rushewa, kalaman barazana da matsin lambar tattalin arziki na iya ci gaba da ƙara rashin tabbas.
A taƙaice, Khamenei ya bayyana cewa Iran za ta ci gaba da matsa wa sojojin Amurka lamba har sai sun bar yankin, amma wannan magana ita ce matsayar Iran, ba tabbacin cewa Amurka za ta fice daga Gabas ta Tsakiya ba. A halin yanzu, abin da za a fi sa ido a kai shi ne makomar tattaunawar Hormuz da kuma ko Washington da Tehran za su iya cimma yarjejeniyar da za ta dakatar da faɗa tare da dawo da zirga-zirgar jiragen ruwa yadda ya kamata. (NDTV)
0 Comments