Kano – Yayin da aka dade ana kallon maza da matasa a matsayin waɗanda suka fi shiga harkar shaye-shaye da safarar miyagun ƙwayoyi, sabbin bayanai na nuna cewa mata ma na ƙara shiga cikin wannan matsala, lamarin da masana ke bayyana a matsayin babbar barazana ga makomar iyali da al'umma baki ɗaya. 
Hukumar Yaƙi da Sha da Fataucin Miyagun Ƙwayoyi ta Najeriya (NDLEA) reshen jihar Kano ta bayyana cewa daga watan Janairu zuwa Yuli na shekarar 2026 ta kama mutane 904 da ake zargi da hannu a harkar miyagun ƙwayoyi, ciki har da mata 35.
Ko da yake adadin bai kai na maza ba, hukumomin tsaro sun ce abin damuwa shi ne yadda wasu masu safarar ƙwayoyi ke amfani da mata, musamman matan aure, wajen adanawa da dillancin miyagun ƙwayoyi a cikin unguwanni.
Yadda mata ke faɗawa tarkon ƙwayoyi
Masana harkokin zamantakewa sun ce akwai dalilai da dama da ke jawo wasu mata shiga wannan hanya.
Daga cikin su akwai:
Talauci da matsin rayuwa.
Rashin aikin yi.
Matsalolin zamantakewar aure.
Tasirin abokai marasa kyau.
Rashin isasshen ilimi da wayar da kai.
Yaudarar da masu safarar ƙwayoyi ke yi ta hanyar alƙawarin samun kuɗi cikin sauƙi.
A wasu lokuta kuma, ana amfani da mata wajen ɓoye ko jigilar ƙwayoyi saboda masu aikata laifin suna ganin ba za a yi musu zargi cikin sauƙi ba.
Illar da ke shafar iyali
Masana sun bayyana cewa idan uwa ta shiga shaye-shaye ko dillancin miyagun ƙwayoyi, illa ba ta tsaya kanta kaɗai ba.
Hakan na iya haifar da:
Raguwar kulawa da tarbiyyar yara.
Rikice-rikicen cikin gida.
Karuwar tashin hankali a iyali.
Lalacewar lafiyar uwa da yara.
Faɗuwar darajar iyali a cikin al'umma.
Sun ce uwa ita ce ginshiƙin tarbiyya, don haka duk wata matsala da ta shafe ta kan yi tasiri kai tsaye ga makomar yara.
Bincike ya nuna damuwa
Wasu bincike da aka gudanar a jihar Kano sun nuna cewa amfani da wasu magunguna masu sa maye kamar:
Tramadol,
Codeine,
Wiwi,
Da sauran ƙwayoyi,
na ci gaba da ƙaruwa a tsakanin wasu mata, musamman masu fama da matsalolin tattalin arziki ko damuwar rayuwa.
Masana sun ce hakan na nuna buƙatar ƙara wayar da kai da kuma samar da hanyoyin tallafawa masu fama da jaraba.
NDLEA na ƙara wayar da kai
A cewar NDLEA, baya ga kama masu laifi da lalata hanyoyin safarar miyagun ƙwayoyi, hukumar ta ƙara mayar da hankali kan:
Ilimantar da mata da matasa.
Shirye-shiryen rigakafin shaye-shaye.
Taimaka wa masu son daina amfani da ƙwayoyi.
Haɗin gwiwa da makarantu da ƙungiyoyin addini da na al'umma.
Hukumar ta ce yaƙi da matsalar ba zai yi nasara ba idan ba a samu haɗin kan al'umma baki ɗaya ba.
Kiran shugabannin al'umma
Shugabannin addini, malamai da iyayen al'umma sun ci gaba da kira da a ƙarfafa tarbiyya da wayar da kai domin kare mata da matasa daga fadawa cikin wannan matsala.
Sun kuma buƙaci gwamnati ta ƙara samar da cibiyoyin kula da masu fama da shaye-shaye, tare da bunƙasa shirye-shiryen rage talauci da samar da ayyukan yi.
Hanyar magance matsalar
Masana sun ce magance wannan matsala na buƙatar haɗin gwiwar kowa, ciki har da gwamnati, iyaye, malamai, shugabannin addini da ƙungiyoyin farar hula.
Sun ba da shawarar:
Ƙara wayar da kai tun daga gida da makaranta.
Samar da ayyukan yi ga mata da matasa.
Ƙarfafa cibiyoyin kula da masu fama da jaraba.
Tsaurara hukunci ga masu safara da dillancin miyagun ƙwayoyi.
Faɗaɗa shirye-shiryen ba da shawara da tallafin lafiyar kwakwalwa.
Kammalawa
Yayin da shaye-shayen miyagun ƙwayoyi ke ci gaba da zama babban ƙalubale a Najeriya, masana sun ce kare mata daga fadawa cikin wannan hali yana nufin kare iyali, tarbiyyar yara da kuma makomar al'umma gaba ɗaya. Sun jaddada cewa haɗin kan gwamnati da jama'a shi ne hanya mafi inganci wajen dakile wannan barazana mai ƙara yaɗuwa.
0 Comments