Sabbin bayanai sun nuna cewa kalaman Donald Trump sun zo ne a wani lokaci da zaɓin da ke gabansa ya fi karkata tsakanin ci gaba da matsin lambar soja da komawa ga tattaunawa. A ranar 28–29 ga Satumba, an tabbatar da cewa Amurka da Iran sun ci gaba da sadarwa ta hannun masu shiga tsakani, yayin da batun Makurar Hormuz da shirin nukiliyar Iran suka kasance manyan batutuwan tattaunawar. (Reuters) 
1. “Zai ƙare nan ba da jimawa ba” ba yana nufin an cimma yarjejeniya ba
Muhimmin abu shi ne a rarrabe tsakanin maganar Trump da kuma abin da aka riga aka cimma a zahiri.
Trump ya ce dole ne a yanke shawara tsakanin ƙarin matakin soja ko cimma yarjejeniya, kuma ya ce lamarin zai ƙare “nan ba da jimawa ba, ko ta halin ƙaƙa.” Amma bayanan da ake da su sun nuna cewa har zuwa ƙarshen Satumba ba a samu cikakkiyar yarjejeniyar zaman lafiya ba. (Reuters)
Saboda haka, kalmar “ƙarewa” na iya nufin abubuwa biyu: ƙarewar yaƙin ta hanyar yarjejeniya, ko kuma ƙarewar wani mataki ta hanyar ƙara matsin lambar soja. Har yanzu ba a bayyana takamaiman hanyar da za a bi ba.
2. Me ya sa Hormuz ya zama muhimmin batu?
Mashigar Hormuz tana da muhimmiyar rawa ga jigilar makamashi daga Gabas ta Tsakiya. Rikicin da ke tsakaninsu ya kawo cikas ga zirga-zirgar jiragen dakon mai, kuma hakan ya fara shafar farashin makamashi a duniya. Reuters ta ruwaito cewa rashin tabbas kan lokacin da za a sake samun cikakkiyar zirga-zirgar tankokin mai ta Hormuz ya sanya kasuwannin makamashi cikin tashin hankali. (Reuters)
Iran ta gabatar da wani shirin da zai ba da damar sake buɗe Hormuz a hankali cikin kwanaki bakwai tare da komawa tattaunawar nukiliya. Trump ya ƙi wannan tayin a farkon wannan makon, amma daga baya ya ce yana sa ran tattaunawa za ta sake farawa. (The Guardian)
Wannan ya nuna cewa duk da kalaman barazana, ƙofar tattaunawa ba ta rufe gaba ɗaya ba.
3. Batun takunkumi ya ƙara rikitar da lamarin
Rahotanni sun ce Trump yana iya amincewa da sassauta wasu takunkuman tattalin arziki da kuma sakin wasu kudaden Iran da aka daskarar, idan Tehran ta ɗauki matakai kan shirinta na nukiliya. Wani jami'in Amurka ma ya tabbatar wa CBS cewa irin wannan yiwuwar tana kan teburin tattaunawa. (CBS News)
Amma Trump da kansa ya musanta cewa ya miƙa wa Iran irin wannan tayin, yana cewa bai ba ta “komai” ba. Reuters ma ta tabbatar da cewa Trump ya musanta rahotannin sassauta takunkuman. (Reuters)
Saboda haka, a nan akwai bambanci tsakanin abin da wasu majiyoyi suka ruwaito game da shirin tattaunawar da kuma abin da Trump ya tabbatar a fili.
4. Me ya sa Trump ke barin zaɓin soja a buɗe?
Trump ya ci gaba da nuna cewa idan ba a samu yarjejeniya ba, matakin soja ba ya cikin abubuwan da aka cire daga teburin. Bayan ya ƙi sabon tayin Iran, ya kuma ce har yanzu yana tunanin yiwuwar sake kai hare-hare. (CBS News)
Wannan salon yana ba Washington damar ci gaba da matsa wa Tehran lamba yayin da ake tattaunawa.
A takaice:
Tattaunawa + matsin tattalin arziki + barazanar soja = dabarar matsin lamba da Washington ke amfani da ita a wannan matakin.
5. Amma Iran ma ba ta nuna cewa za ta mika wuya ba
Ministan harkokin wajen Iran Abbas Araghchi ya bayyana cewa Tehran tana shirye ta bi hanyar diflomasiyya, amma kuma tana shirye ta koma fagen yaƙi idan hakan ya zama dole. (CBS News)
Wannan yana nufin bangarorin biyu suna barin hanyoyin soja da diflomasiyya a lokaci guda.
Iran kuma tana son a haɗa batun Hormuz da yarjejeniyar da za ta shafi nukiliyar ƙasar da kuma kadarorinta da aka daskarar.
6. Me zai iya sa a samu yarjejeniya?
Akwai wasu manyan batutuwa da ake bukatar a warware:
Shirin nukiliyar Iran
Takunkuman Amurka
Kudaden Iran da aka daskarar
Makomar Makurar Hormuz
Tsaro da hare-haren soja
Matakan da kowanne bangare zai ɗauka kafin dayan ya sauya matsayinsa
Idan aka samu tsarin da bangarorin biyu za su iya amincewa da shi, za a iya komawa daga yaƙi zuwa tattaunawar diflomasiyya.
7. Me ya sa har yanzu akwai haɗarin ƙara yaƙi?
Saboda babu cikakkiyar yarjejeniya tukuna.
A gefe guda, Trump na cewa yana son yarjejeniya amma ba irin yarjejeniyar da Iran ta gabatar ba. A gefe guda kuma, Iran na cewa tana son diflomasiyya amma tana buƙatar sharuddan da za su tabbatar da tsaro da kuma rage matsin tattalin arziki. (Axios)
Saboda haka, duk wani sabon hari, kuskuren soja, ko rashin fahimtar sakon diflomasiyya na iya sake dagula tattaunawar.
8. Babban abin da za a kalla yanzu
A halin da ake ciki, abin da ya fi muhimmanci ba kalaman barazana kadai ba ne, sai abin da za a gani a matakin diflomasiyya da soja.
Idan masu shiga tsakani suka samu hanyar haɗa batun Hormuz da nukiliya da takunkumi, akwai yiwuwar tattaunawar ta samu sabon matsayi. Amma idan tattaunawar ta sake rushewa, barazanar ci gaba da yaƙi za ta iya dawowa.
A taƙaice: Trump yana ƙara nuna cewa ba ya son yaƙin ya ci gaba ba tare da wani ƙarshen siyasa ba, amma har yanzu bai bayyana wata yarjejeniyar ƙarshe da Iran ba. A halin yanzu, Hormuz, shirin nukiliyar Iran da takunkuman tattalin arziki su ne manyan makullan da za su iya buɗe ko rufe hanyar samun matsaya. (Reuters)
0 Comments