Yarjejeniyar Makka: Turkiyya, Saudiyya da Pakistan sun ƙulla sabon tsarin tsaron juna.

Daga GASKIYA 2.0 | Harkokin Duniya              Turkiyya, Saudiyya da Pakistan sun sanya hannu kan wata muhimmiyar yarjejeniyar tsaron juna a Makka, wadda ta tanadi cewa idan aka kai wa ɗaya daga cikin ƙasashen uku hari da makamai, za a ɗauki hakan a matsayin hari kan dukkan ƙasashen uku.      

Yarjejeniyar, wadda aka sanya wa suna Makkah Joint Defence Agreement, ta zo ne a lokacin da yanayin tsaro a Gabas ta Tsakiya ke cikin wani yanayi mai tsanani. Ministan Harkokin Wajen Turkiyya, Hakan Fidan, ya bayyana cewa tanadin tsaron juna yana da kamanceceniya da Mataki na 5 na yarjejeniyar NATO, amma taimakon da za a bayar zai iya kasancewa daga musayar bayanan sirri har zuwa taimakon soja, gwargwadon yanayin harin. (Reuters)

Abin da yarjejeniyar ta tanada

Babban tanadin yarjejeniyar shi ne cewa hari da makamai kan ƙasa ɗaya zai zama hari kan ƙasashen uku baki ɗaya.

Sai dai hakan ba yana nufin cewa za a shiga yaƙi kai tsaye a kowane hali ba. Fidan ya ce ƙasashen za su duba yanayin harin da irin taimakon da ya dace a kowane lamari. (Reuters)

Ƙasashen uku kuma za su ƙara haɗin gwiwa wajen:

• Musayar bayanan sirri.

• Shirye-shiryen tsaro na bai ɗaya.

• Haɓaka ƙarfin sojoji.

• Haɗin gwiwar masana'antun tsaro.

• Kare muhimman ababen more rayuwa.

• Tattaunawa kan barazanar tsaro da ke fuskantar yankin.

Erdogan, Mohammed bin Salman da Shehbaz Sharif a Makka

An sanya hannu kan yarjejeniyar a Makka, inda Shugaban Turkiyya Recep Tayyip Erdoğan, Yarima Mai Jiran Gado na Saudiyya Mohammed bin Salman, da Firaministan Pakistan Shehbaz Sharif suka halarta.

Yarjejeniyar ta ƙara zurfafa haɗin gwiwar da ƙasashen uku suka daɗe suna ginawa a fannonin tsaro, tattalin arziki da masana'antun makamai.

A shekarun baya ma Saudiyya da Pakistan sun ƙulla wata yarjejeniyar tsaron juna, yayin da Turkiyya da Saudiyya suka ƙara faɗaɗa haɗin gwiwar masana'antun tsaro da fasahar soja. (Middle East Institute)

Ba a kafa yarjejeniyar ne domin wata ƙasa ta musamman ba

Duk da cewa yarjejeniyar ta zo a daidai lokacin da ake samun tashin hankali tsakanin Iran da ƙasashen yankin, Hakan Fidan ya jaddada cewa ba a kafa yarjejeniyar domin kai wa Iran ko wata ƙasa ta musamman hari ba.

Ya ce ƙasashen uku ba su sanya wani takamaiman maƙiyi cikin yarjejeniyar ba, sai dai duk ƙasar da za ta zama barazana kai tsaye ga ɗaya daga cikin mambobin za ta iya jawo martanin ƙawancen. (AP News)

Wannan bayani na da muhimmanci saboda wasu masu sharhi sun fara kallon yarjejeniyar a matsayin wani sabon tsarin ikon tsaro a Gabas ta Tsakiya.

Me ya sa aka kafa ta a yanzu?

Ƙarin barazanar tsaro a Gabas ta Tsakiya ya sa ƙasashe da dama ke sake duba tsarin tsaron da suka dogara da shi.

Tun bayan rikicin Iran da Amurka da Isra'ila da ya fara a ƙarshen Fabrairun 2026, hare-hare da barazanar hare-hare sun shafi yankin Gulf da hanyoyin kasuwancin teku. Wannan ya ƙara wa ƙasashen yankin sha'awar samar da tsarin tsaron da za su iya dogaro da shi tare da haɗin gwiwar abokan hulɗarsu. (Al Jazeera Centre for Studies)

Egypt na iya shiga ƙawancen

Ɗaya daga cikin abubuwan da suka fi jan hankali shi ne yiwuwar Masar ta shiga wannan tsarin a nan gaba.

Fidan ya ce ƙofar yarjejeniyar a buɗe take ga ƙarin ƙasashe, kuma ana sa ran Masar za ta iya shiga bayan an kammala wasu batutuwan fasaha. (Reuters)

Idan Masar ta shiga, ƙawancen zai samu ƙarin ƙarfin soja da muhimmiyar matsayi saboda wurin da Masar take a tsakanin Afirka da Gabas ta Tsakiya da kuma ikon da take da shi a Tekun Bahar Maliya da Mashigar Suez.

Pakistan: Muhimmin ginshiƙin tsaron ƙawancen

Pakistan na da muhimmiyar rawa a sabon tsarin saboda tana da babbar rundunar soja da kuma makaman nukiliya.

Haka kuma ƙasar ta daɗe tana da alaƙar tsaro da Saudiyya. A shekarar 2025, ƙasashen biyu sun sanya hannu kan Strategic Mutual Defence Agreement, wanda shi ma ya ƙunshi tsarin tsaron juna. (Middle East Institute)

Shigar Turkiyya cikin wannan tsarin yanzu ya mayar da haɗin gwiwar daga yarjejeniyar ƙasashe biyu zuwa wani tsarin ƙasashe uku.

Abin da hakan ke nufi ga Gabas ta Tsakiya

Masana harkokin ƙasa da ƙasa na ganin yarjejeniyar a matsayin wani ɓangare na sauyin tsarin tsaro a yankin.

A baya, ƙasashen Gulf sun fi dogaro da haɗin gwiwar tsaro da Amurka. Yanzu Saudiyya na ƙara faɗaɗa dangantakarta da wasu ƙasashe domin samun hanyoyin tsaro daban-daban. (Al Jazeera Centre for Studies)

Wannan ba lallai ya nufin Riyadh ta daina haɗin gwiwa da Washington ba; a maimakon haka, yana iya zama ƙoƙarin rarraba abokan hulɗar tsaro domin rage dogaro da ƙasa guda.

Babban ƙalubale: Ta yaya za a aiwatar da shi?

Babban abin da duniya ke jira shi ne yadda yarjejeniyar za ta yi aiki idan ɗaya daga cikin ƙasashen ya fuskanci babban hari.

A cewar Fidan, za a iya samun martani iri-iri—daga musayar bayanan sirri zuwa cikakken taimakon soja—gwargwadon irin barazanar. (Reuters)

Saboda haka, yarjejeniyar ba wai kawai takardar siyasa ba ce; babban gwajinta zai kasance lokacin da aka fuskanci rikicin da zai buƙaci ɗaukar mataki na gaske.

Kallon Gaba

Yarjejeniyar Makka ta nuna cewa Turkiyya, Saudiyya da Pakistan na son ƙara dogaro da haɗin gwiwar tsaro na yankinsu, musamman a lokacin da tsarin tsaron Gabas ta Tsakiya ke sauyawa.

Idan Masar da wasu ƙasashe suka shiga, wannan ƙawance na iya zama ɗaya daga cikin manyan sabbin tsarin tsaro a duniyar Musulmi. Amma yadda zai daidaita da sauran ƙawancen da ƙasashen mambobin suke ciki, da kuma yadda za a aiwatar da tanadin "hari kan ɗaya, hari kan duka", shi ne zai tabbatar da girman tasirinsa a nan gaba. (Reuters)

Lura: Na sabunta wasu bayanai daga rubutun da ka bayar domin su dace da rahotannin da suka fito a yanzu, musamman batun cewa yarjejeniyar ba a bayyana ta a matsayin yarjejeniyar da aka kafa kai tsaye domin Iran ba, da kuma yadda tanadin tsaron juna zai iya aiki.